De laatste brugwachters
Bron: De Maand van Hemus, januari 2006 - auteur: Jos Wassink
 
Bij Eembrugge, een stukje stroomafwaarts van Baarn, ligt de Eembrug, een ophaalbrug die de weg naar Spakenburg onderbreekt. Voor zandschepen van en naar Amersfoort is het de enige bediende brug in het traject. Vier brugwachters draaien er met veel plezier hun diensten, maar niet lang meer.


Zaterdag 26 november 2005 - Gisteren was het noodweer en stond het hele land vast in de plotselinge sneeuw. In de polder zijn veel slootjes buiten de oever getreden en onder de Eembrug kolkt het bruine water als een bergstroom. "Een knoop of drie" schat brugwachter van dienst Gerda Dirksen. "Vanochtend was het nog meer", vertelt ze. En ze was verbaasd te zien dat een roeiboot tegen de stroom op wist te komen. Hoe ze precies het smalle bruggat zijn doorgekomen, waar het juist het sterkst stroomt weet ze niet te vertellen. Daarvoor was ze te druk met de brug bezig. "Maar het waren wel goeie hoor."
 
Gerda Dirks is parttime een van de vier brugwachters. De anderen zijn Elias en Ineke van IJken die er allebei een fulltime baan aan hebben. Ze wonen in het witte huis naast de brug, en dan is er Ineke Heusingveld. Allemaal zijn ze in dienst van de provincie Utrecht. De brug is zestien uur per dag open, behalve zaterdag wanneer de bediening om zes uur 's avonds stopt. Zondags is de brug dicht, althans in de winter.
 
Het is fijn werk, vindt Gerda. Ik stel me voor dat je dikke boeken leest om de lange uren door te komen, maar daarvan is geen sprake. Gerda woont op het 18 meter lange stalen zeiljacht 'Pacific' dat vlak achter de brug ligt afgemeerd. Ze werkt dus vanuit huis en luistert naar telefoon, marifoon of toetersignalen. Alleen als de brug daadwerkelijk bediend moet worden, gaat de brugwachter naar het glazen huisje, waar het verkeer vlak voor de deur langs raast. Van het spreekwoordelijk korte lontje van de automobilisten heeft zij zelf nog niet veel gemerkt, maar Elias van IJken wel. Die heeft haar verteld dat er pakken vla en zelf een pot appelmoes tegen het huisje werden gesmeten door gebelgde autorijders.
 
Elias en Jet van IJken zijn de derde generatie brugwachters in Eemdijk, maar ook de laatste. De opa van Elias van IJken, eveneens Elias geheten, is er in 1909 mee begonnen in het witte huis, ongeveer honderd meter verder stroomafwaarts op de linkeroever. Daar lag toen sinds 1900 de vorige Eembrug. Zijn zoon, Egbert van IJken, nam de dienst van hem over in 1936 en draaide tot 1973, waarna hij de baan overdroeg aan zijn zoon Elias, de huidige brugwachter. Over anderhalf jaar gaat hij met pensioen, dan zullen de Van IJkens bijna honderd jaar (98) de brug bediend hebben. De honderd jaar zullen ze niet halen. Niet alleen gaat Elias van IJken met pensioen, ook de bediening van de brug gaat veranderen.
 
De huidige Eembrug met het naastgelegen huis is in 1961 opengesteld, drie maanden nadat een vrachtschip tegen de oude brug aangevaren was. In de tussentijd kon de brug niet dicht en moesten de Spakenburgers en Bunschoters omfietsen. En binnenkort komt er ter hoogte van Soest een beweegbare fietsbrug bij. Die zal van afstand bediend gaan worden, waarna ook de bediening van de Eembrug op afstand overgenomen zal worden. Die datum valt ongeveer samen met de pensionering van Elias van IJken en Ineke Heusingveld. Wat Gerda Derksen daarna gaat doen weet ze nog niet. Ze vertrouwt er op dat de provincie wel iets anders voor haar te doen zal hebben. Ze wil er nog levensloop sparen om over een aantal jaren een grote zeereis te kunnen maken met hun zeilschip 'Pacific'.
 
Dan komt een zeiljachtje om de hoek, op weg naar de winterstalling. Gerda wacht tot het scheepje naderbijgekomen is, kijkt of de weg vrij is en laat de bomen zakken. De beide brugdelen bewegen soepeltjes omhoog en de weg is vrij voor de doorvaart. Dat duurt alleen wel even. Het bootje vaart vol gas, het schiet een beetje nerveus links en rechts door het bruggat en komt, ondanks de brullende motor, maar stapvoets vooruit. "Direct na de brug gaat het makkelijker," weet Gerda. Ze schrijft het bootje bij in de computer. Het is nummer negen vandaag. Iedere brugopening wordt geregisteerd: datum, tijd, naam van het schip, vaarrichting, tonnage. Van pleziervaart wordt alleen het aantal bijgehouden. Zo gaat het bij de Eembrug, zo'n drieduizend keer per jaar.
Eembrug in beeld


Blik stroomafwaarts

 

Daar lag vroeger het kasteel...

 

Verkeer richting Baarn

 

Registratie van het scheepverkeer

 

De 'Pacific'

Eembrug in de pers
 

Het Centrum, 4-8-1916

 

Het Centrum, 6-9-1916

 

Het Vaderland, 10-6-1926

 

Het Centrum, 22-5-1929

 

Het Vaderland, 18-1-1931

 

Het Vaderland, 5-4-1931

Bron krantenknipsels:
Koninklijke Bibliotheek