De Eem door de eeuwen heen

De Eem is ouder dan de Zuiderzee, zegt men. Al in 777 wordt melding gemaakt van de rivier - met de naam Hemus. In ieder geval is de Eem ouder dan Amersfoort, want Amersfoort is gebouwd bij een doorwaadbare plaats van de Eem. Enige details.

De naam
De rivier komt in de mist van de tijd voor onder de naam Eem, Eems, Hemus, Hemes, Amer, Hamer. Al die namen betekenen hetzelfde als Aa en Ee, namelijk: water.

Gebruik
Van ouds her is de Eem gebruikt als handelskanaal, onder meer voor bier dat vanuit Amersfoort naar Holland werd geŽxporteerd. Dat ging niet zonder slag of stoot: de Amersfoorters bevochten op het water de Friezen en de Hollanders.

Bevaarbaar?
De Eem werd en wordt gevoed door beken uit de Gelderse Vallei en van de Veluwe. Die nemen niet alleen water maar ook zand mee. Daardoor verzandde de Eem nogal, en vooral het stuk tot wat nu de Kleine Melm heet. Trouwens, melm betekent zandophoping. Zeeschepen konden niet verder, en moesten hun lading bij Kragtwijk overslaan in kleinere schepen. Gezien de loop van het eerste deel van de Eem is het de vraag of dat stuk ooit echt bevaarbaar geweest is. Daarom is in 1555 van de Koppelpoort tot de Drie Sluizen - waar nu de Driesluizenbrug is - de Eem gegraven in zijn huidige bedding. Tot die tijd stroomde hij iets noordelijker, en sindsdien heet de oude loop, waarvan nog wat restanten te zien zijn, onder meer bij de Schans in Amersfoort, Oude Eem. En men ging baggeren, het hele stuk tot de Kleine Melm werd jaarlijks op de goede diepte van ooit vijf voeten gebracht, bij een breedte van 30 voeten. Later werd de rivier nog wat verder verdiept en verbreed. De huidige breedte dateert van 1613.
Dan was er nog het probleem van verzanding van de monding - die werd met strekdammen opgelost -, en van het feit dat de monding vanaf ze moeilijk te zien was en is. Dus zette men in 1567 een baken neer, waarop sind 1696 een lampje brandt.

Eeuwen later
In de jaren 50 en 60 van de twintigste eeuw vond men het nodig weer wat te knutselen aan de loop van de Eem. 'Recht' was toen in de mode, dus al die scherpe bochten moesten eruit. Dat gebeurde bij de Grote Melm, bij de Zeldertse Wetering en bij Eembrugge.


De afgesneden bocht bij de Grote Melm


Beheer
In die tijd was de Eem een open riool. De waterkwaliteit is sindsdien sterk verbeterd, maar helaas behoort de Eem nog tot de meest vervuilde wateren in de regio. Het beheer van de Eem valt sinds 1616 onder wat nu het Waterschap Vallei en Eem is.

Bronnen