Kroos, blauwalg en brasem: over de waterkwaliteit van de Eem
Bron: De Maand van Hemus, maart 2003 - auteur: Marieke Kroon
 
"Ik heb liever geen kroos. Kroos, blauwalg en brasem, dat zijn de drie meest zichtbare graadmeters van de waterkwaliteit in de Eem. Als je daar veel van tegenkomt, hebben we een probleem", zo vat Frans de Bles van Waterschap Vallei & Eem ons gesprek over de kwaliteit van het Eemwater kort samen.

Hoe erg is dat eigenlijk? En dan met name voor ons roeiers? Moet je je zorgen maken als je overboord valt?

Stinken
"Kroos is natuurlijk, en niet giftig, niet eng, maar 't dekt wel het water af. De zuurstof die door kroos gemaakt wordt, gaat de lucht in en zo krijg je zuurstofloos water, met dooie vissen, en dat gaat stinken", vertelt Frans. "Als er kroos ontstaat is er voedselrijkdom; een teveel aan voedsel. Dat resulteert in meer van één soort, waardoor het natuurlijk evenwicht wordt verstoord. De plantjes en diertjes die minder voedselrijk water nodig hebben, leggen het loodje. Hoe meer soorten, hoe beter het evenwicht. Als je overboord valt gebeurt er niks ergs. Kroos veroorzaakt alleen maar stank. Vies? Ja, maar da's dan ook alles."


70.000 liter per seconde...

Huidirritaties
"Dat ligt anders bij algen. Algen, die van voedselrijk voedsel houden, bloeien op als het Eemwater achteruit gaat. Niet bloeien met bloemen, maar ze gaan woekeren. Als je tussen de blauwalgen in het water valt, moet je wel meteen gaan douchen. Niet het spul eerst laten opdrogen en ook goed je ogen en oren schoonmaken, anders krijg je huidirritaties. Geen reden voor paniek dus. Gewoon goed schrobben."

Niet doorslikken
"Als je Eemwater binnenkrijgt is er wel een risico van bacteriologische vervuiling door het (gezuiverde) afvalwater van de zuiveringen in Amersfoort en Soest. Want helemaal schoon krijg je 't water niet. Dat is ook niet de bedoeling. Eemwater is geen zwemwaterkwaliteit, maar die functie heeft 't ook niet. Dus mocht je omslaan, hou je mond als het even kan dicht."

Verbraseming
"En in het voorjaar hebben we nog wel eens dat de vrouwtjesbrasems hun kuit niet kwijt kunnen. Ze zijn er te oud voor of er zijn te weinig waterplanten voor de paaigronden. Dan zijn er opeens veel dooie brasems in het water. 'Verbraseming' betekent: teveel brasems, de watervlooien zijn opgegeten, er is te weinig concurrentie over, de brasem wordt te dominant en het water wordt troebel."

Dooie beesten
"Dooie vissen of dooie eenden, daar moet je van afblijven. Als je er veel ziet, of als je bijvoorbeeld ergens veel vervuiling ziet - een lading piepschuim of zo - of iemand die troep in het water loost, bel dan met het Waterschap tel. 033 434 6000 (of 's avonds en in het weekend: de Milieuklachtentelefoon 0800 099 0800). Wij gaan dan ruimen in verband met de kans op botulisme. Ook als je een lozing ziet, bijvoorbeeld olie, kun je bellen. Eén druppel van die dunne olie voor buitenboordmotoren kan al een vlek van een vierkante kilometer veroorzaken. Maar niet voor één dood stekelbaarsje bellen of voor anderhalve tak!"

Ratten
Hoe zit het met de 'Ziekte van Weil', die door ratten wordt overgebracht? Frans de Bles: "Vroeger kon je die ziekte krijgen, toen was er ook meer vervuiling. In de jaren zeventig werden er soms zwemplaatsen in oppervlaktewater gesloten. Nu hoor je er vrijwel nooit meer wat van. Is maar goed ook, want het is wel een ernstige ziekte. Die je overigens alleen via de bruine rat kon krijgen. De bruine rat, ofwel de rioolrat, zie je niet langs de Eem; die kom je meer tegen in het stedelijk gebied, daar hebben jullie roeiers geen last van. Muskusratten zijn er wel. Die worden weggevangen, omdat ze de dijken doorgraven. Niet vanwege ziektes."

Waarom is het water niet schoon?
"De Eem, die aardig diep en breed is, heeft een gigantische waterdoorvoer. Misschien stroomt het maar drie centimeter per seconde, maar in die seconde komt er dan wel 4.000 liter water langs. Kan zelfs 70.000 liter per seconde zijn in de winter! De Eem ligt eigenlijk aan het eind van een delta. Het water van de Gelderse Vallei, de Utrechtse Heuvelrug en ook nog wat Rijnwater komt er in uit. En allerlei afvalwater van huishoudens in de regio ... het is eigenlijk een soort afvoerkanaal. De Hoge Veluwe ligt 40 meter hoog, bij ons zitten we ongeveer op 2 meter. Door het Valleikanaal heb je dus over 1 kilometer lengte ongeveer 1 meter hoogteverschil. Het water, en alles wat erin meegevoerd wordt, komt echt in een kom."

Filter
Kan er geen filter in het water, net voor Amersfoort? "Jawel, maar 's winters komt er zoveel water langs, dat kun je niet zuiveren, daar heb je tientallen vierkante kilometers aan rietland voor nodig, maar ja, dat is er juist alleen in de zomer. Je kunt die hoeveelheid gewoon niet kwijt. Je kunt het beter aan de bron aanpakken: de meststoffen van de agrariërs reguleren, zuiveringen verbeteren, Rijnwaterinlaat goed regelen. Dat laatste moeten we zomers wel, anders hebben we te weinig water. En dat willen we ook wel, want het is de laatste jaren schoner dan het Eemwater. Het is alleen een beetje te zout (hoog chloridegehalte) maar ook dat wordt de laatste jaren steeds beter.

Dikke eendjes
Wat kunnen de roeiers zelf doen? "Geen brood in het water gooien, ook niet op de kant. Die eendjes hier zijn al zo dik; ze hebben zat te eten. Brood is voer voor de ratten. Niks in het water gooien, ook geen appelklokhuis. Het water is toch al te voedselrijk. Ook geen milieubelastende verf/lak gebruiken voor de boot, van dat 'aangroeiwerende' spul. Maar ik geloof dat dat bij jullie boten ook wel meevalt. Die gaan toch telkens uit het water en worden schoongespoten. En verder: niet zwemmen, lekker roeien en genieten van het uitzicht."