TUSSEN RIOOL EN EEM

Open dag bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie Amersfoort
Tekst en foto's: Jos Wassink
 
Amersfoort, 11 september 2004. Feest langs de Eem. Aan de wal hing een blauw binnenvaartschip van stichting Reinwater en op de rioolwaterzuivering smeet staatssecretaris Melanie Schultz van Haegen een fles champagne tegen een stenen wand aan diggels.

Aanleiding daarvoor was de opening van het nieuwe gedeelte van de zuiveringsinstallatie. Op deze plek wordt nu het rioolwater gezuiverd uit Amersoort, Vathorst, Bunschoten, Leusden, Hoogland, Hooglanderveen en Achterveld. De installatie is toegerust voor 335 duizend vervuilende burgers en kan per uur negen miljoen liter water verwerken. Dat is meer dan drie zwembaden. Het water dat uitstroomt in de Eem is voor 97% gezuiverd. Het is geen drinkwater, maar het is wel zo schoon dat vissen uit de Eem tegen de stroom opzwemmen om een kijkje te nemen in de nieuwe installatie.



Open dag
Het is vandaag open dag en onze begeleidster heet Henny Weeber, medewerkster van de educatieve dienst van Waterschap Vallei & Eem waar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) deel van uitmaakt. Als deel van haar groepje loop ik het terrein over om de gang te achterhalen die het water maakt tussen riool en Eem.

Zuivering
In het eerste gebouw rijzen vanuit de diepte drie meterdikke grijze pijpen vanuit de kelder naar boven. Ze voeren het verzamelde riool aan van Amersfoort en omgeving. De lucht ruikt tamelijk zwaar, dus we lopen snel verder. Wel wil iedereen nog zien wat er zoal aan drijvend afval wordt meegevoerd. In grove filters blijft het hangen, waarna het in containers gedumpt wordt: pleepapier, ijsstokjes, frietbakjes, tampons, slierten maandverband, badeendjes, een onfortuinlijke goudvis en natuurlijk de onvermijdelijke condooms. Hedendaagse archeologie. Heerlijk! Alleen de lucht is niet te harden.

Het eerste ronde bassin waar het rioolwater in terechtkomt is niet voor niks afgesloten; de stevige stank wordt door een buizensysteem opgevangen en door een filter met lavasteen geleid. De uitgaande lucht heeft aanzienlijk aan kracht verloren. In dit eerste bassin wordt naast afval ook zand, slib en vet van het water gescheiden.
Daarna kan de echte zuivering beginnen. Het water wordt gemengd met een grote hoeveelheid bacteriŽn die het zuiverende werk zullen doen. Dikkig van de organismen stroomt een bruine schuimende prut tweeŽneenhalf uur rond in een groot labyrint. De zuiveringsbacteriŽn zijn essentieel, evenals de beluchting van het water. In feite wordt hier het natuurlijk afbraakproces nagebootst, alleen op veel intensievere schaal.
Daarna stroomt het bruine dikkige water door naar een tweede rond bassin. Het gebonden afval bezinkt hier en vormt het zuiveringsslib. Dat wordt door de kenmerkende traag ronddraaiende halve bruggen naar een put in het midden geveegd, terwijl het schone water over de rand wegloopt.

Pikzwart
"Dat was in '47 wel anders" merkt een oudere man in ons gezelschap op. Hij herinnert zich dat vlak na de oorlog de industrie in Veenendaal weer op gang kwam en dat dat te merken was aan het water van de Eem dat pikzwart werd. De jongens hadden de gewoonte om in de Eem te zwemmen, maar dat brak een neef van de man lelijk op. Hij werd met paratyfus in de Lichtenberg opgenomen. Enkele dagen later volgde een meisje met dezelfde ziekte. Ook zij had bij de Drie Sluizen gezwommen. Het zou nog tot 1964 duren voordat de gemeente Amersfoort besloot dat er een zuiveringsinstallatie moest komen, die pas negen jaar later in gebruik werd genomen. Nog dertig jaar later opent Melanie Schultz de uitbreiding.

Biogas
Nog een noviteit: uit het slib wordt biogas (methaan) gewonnen waarmee elektriciteit wordt opgewekt. Zo voorziet de installatie voor tweederde in de eigen energiebehoefte. Soms is de productie van methaan zelfs zo hoog dat het overschot afgefakkeld moet worden. Aan teruglevering aan het gasnet is nog niet voorzien.

97$
Het water dat anno 2004 de Eem instroomt is voor 97% ontdaan van de vervuiling. De nieuwe installatie haalt meer stikstofverbindingen en fosfaten uit het water dan voorheen. Daardoor, claimt het waterschap, is het water dat op de Eem geloosd wordt "aanzienlijk schoner dan voorheen." Die winst geldt dubbel voor het Eemmeer omdat daar nu helemaal niet meer op geloosd wordt. Het water van Bunschoten gaat namelijk eerst naar Amersfoort en voordat het dan teruggevloeid is naar het Raboes, is de meeste troep wel bezonken (26 procent minder stikstof en 8 % minder fosfaat).

Alles koek en ei? Neen, natuurlijk niet. Het slib moet zoveel mogelijk worden ingedikt en uiteindelijk worden verbrand. Maar aan de rand van het terrein liggen tussen betonnen muurtjes tientallen duistere bergjes donkere aarde te wachten op verwerking. En het gezuiverde water is nauwelijks chemisch gereinigd waardoor resten van bestrijdingsmiddelen, meststoffen en medicijnen ongehinderd in de Eem terechtkomen zodat er in de Eem vooralsnog geen bijzondere waterplanten te verwachten zijn. Dat kan pas veranderen als mensen niet langer hun chemisch afval door de gootsteen spoelen of overtallige medicamenten door de plee.

We komen aan het eind van de rondleiding, het is vijf uur en onze gids Henny Weeber laat weten dat we haar laatste ploeg zijn. Niet alleen voor vandaag, maar echt de laatste. Ze mag met prepensioen. Goed bekeken en gefeliciteerd, mevrouw Weeber, nu het nog kan.

Meer informatie
> via de website van het Waterschap Vallei & Eem
> via deze brochure van het Waterschap

Henny Weeber